Tokat ve Amasya genelinde mevsim normallerinin üzerinde seyreden hava sıcaklıklarının ani kar erimelerine yol açması ve ardından gelen kuvvetli sağanak yağışlar, Yeşilırmak Havzası’ndaki su seviyelerini önemli ölçüde artırdı. Bölgedeki su kaynaklarının taşma noktasına gelmesi ve Tokat’taki Almus Barajı’nda doluluk oranının yüzde 98,5 seviyesine ulaşması üzerine yetkililer tarafından kontrollü tahliye süreçleri başlatıldı.

Baraj kapaklarının zorunlu olarak açılması kararıyla birlikte Yeşilırmak ve Kelkit Çayı havzasındaki su debisi yükseldi. Güvenlik önlemleri kapsamında Tokat’ın Turhal ilçesinde 15 mahalle ve 7 köy için tedbir amaçlı tahliye planlaması yapılırken, Amasya merkez ve Taşova ilçesi de dahil olmak üzere iki şehirde eğitim öğretime geçici olarak ara verildi. AFAD ve yerel birimlerin koordinasyonunda yürütülen çalışmalarla vatandaşlar anlık meteorolojik gelişmeler hakkında bilgilendiriliyor.

Değişen Yağış Rejimi ve Çevresel Etkenler

TMMOB Meteoroloji Mühendisleri Odası’nın havza raporları ve iklim analizi çalışmaları, Karadeniz ve İç Anadolu geçiş kuşağında yer alan bu bölgedeki yağış rejiminin yapısal bir değişim sürecinde olduğunu gösteriyor. Küresel iklim değişiklikleri, yağışların uzun bir döneme yayılması yerine, kısa sürede ve yüksek yoğunlukta düşmesine neden oluyor.

Uzmanlar, bu meteorolojik değişimlerin yanı sıra çevresel faktörlerin de su akış hızını etkilediğine dikkat çekiyor. Türkiye Ormancılar Derneği ve çevre örgütlerinin verilerine göre, havzayı çevreleyen dağlık alanlardaki bitki örtüsü ve orman dokusundaki yapısal değişiklikler, toprağın suyu emme ve yüzey akışını yavaşlatma özelliğini azaltıyor. Bu durum, yağan yağmur sularının hızla derelere dökülerek nehir debilerini ani şekilde yükseltmesine ve Zile-Turhal kara yolu gibi önemli ulaşım akslarında su birikintilerine yol açıyor.

Nehir Yataklarındaki Yapısal Faaliyetlerin Etkisi

TMMOB Çevre Mühendisleri Odası (ÇMO) havza izleme raporlarında, Yeşilırmak ve kolları üzerinde inşa edilen hidroelektrik santralleri (HES) ile nehir havzasındaki madencilik ve taş ocağı faaliyetlerinin akarsu morfolojisi üzerindeki etkileri uzun süredir ele alınıyor. İlgili raporlarda şu teknik detaylar öne çıkıyor:

  • Akış Doğallığının Değişmesi: HES projeleri ve bunlara bağlı bağlantı yolları, nehir yataklarının doğal akış hatlarında değişiklikler meydana getiriyor. Tünel ve regülatör sistemleri nedeniyle yatağından yönlendirilen sular, ani debi artışlarında nehrin kendi doğal genişleme alanlarına ulaşmasını zorlaştırıyor.
  • Yatak Kapasitesinin Daralması: Bölgedeki kazı ve üretim faaliyetlerinden kaynaklanan toprak ve alüvyon hareketleri, nehir yataklarında zamanla birikmeye yol açıyor. Akarsu tabanının dolması, nehrin su taşıma kapasitesini fiziksel olarak daraltarak suyun çevre arazilere taşma eğilimini artırıyor.

Kentleşme Modelleri ve Drenaj Sistemleri

Şehir plancıları, Tokat ve Amasya’da su seviyesinin yerleşim yerlerini etkilemesindeki en önemli yapısal nedenlerden birinin, akarsu taşkın sınırları içinde kalan alüvyon ovaların zaman içinde yapılaşmaya açılması olduğunu belirtiyor.

Şehir merkezlerinde toprak yüzeyinin asfalt ve betonla kaplanması, yağmur suyunun toprak tarafından doğal yollarla emilmesini engelliyor. Kent içi drenaj sistemlerinin yetersiz kalmasıyla birleşen bu durum, suların sokaklarda birikmesine yol açıyor. Ayrıca akarsu kenarlarına inşa edilen istinat duvarlarının nehir yataklarını daraltması, suyun hızla tahliye edilmesi yerine geriye doğru şişmesine neden oluyor.

Bütüncül Havza Yönetiminin Önemi

Su Politikaları Derneği tarafından yayımlanan “Barajların Taşkın Yönetimindeki Rolü ve Erken Uyarı Sistemleri” başlıklı çalışmalarda, Yeşilırmak Havzası’ndaki baraj yönetimlerinin yeni iklim modellerine göre optimize edilmesi gerektiği vurgulanıyor.

Uzmanlar, baraj doluluk oranları kritik seviyelere ulaşmadan önce kademeli ve kontrollü su tahliyelerinin yapılmasının, ani su yükselmelerinin önüne geçebileceğini ifade ediyor. Devlet Su İşleri (DSİ) ve ilgili belediyelerin, nehir yataklarındaki temizlik, tahkimat ve set çalışmalarını kriz dönemleri öncesinde düzenli ve dönemsel olarak yürütmesinin önemine dikkat çekiliyor.

https://www.evrensel.net/haber/5985013/doganin-uyarisi-rant-politikalariyla-felakete-donusuyor

Haberin girildiği tarih ve saat 21/05/2026 16:54