Üstün zeka seviyesine ulaşan ve psikolojik derinliği fazla insanların, büyüme evreleri ile etik duyarlılık ekseninde kalıcı suçluluk psikolojisine çok yatkın pozisyonda bulunduğu aktarıldı. Otoritelere dayanarak ilgili kitleler, müdahale şansı bulamadıkları süreçlerden mesuliyet duyabiliyor.
Psychology Today portalında servis edilen bir inceleme, üstün zeka kapasiteli ve psikolojik derinliği yoğun kitlelerin kalıcı suçluluk psikolojisine fazlasıyla açık olduğunu iddia etti. Varoluşsal terapi uzmanı ile yazar Imi Lo imzasıyla hazırlanan makalede, söz konusu tablonun etik duyarlılık, varoluşsal bilinç ve büyüme dönemi pratikleriyle ilişkili bulunduğu savunuldu.
Rapor ekseninde üstün zeka kapasiteli kitleler, sosyal adaletsizlik, ekolojik haklar veya öteki insanların dramları benzeri başlıklarda çok daha derin etik endişeler barındırabiliyor. İlgili insanlar, sıradan bireylerin dikkate almadığı detayları kesintisiz biçimde zihinlerinde çevirmeye meyilli kalırken, “çok daha fazlasını gerçekleştirmeleri icap ettiği” baskısından sıyrılamıyor. Analizde, söz konusu durumun bilhassa kusursuzluk arayışıyla harmanlandığında bireyin müdahale alanında bulunmayan krizlerden dahi kendisini mesul görmesine zemin hazırladığı aktarıldı.
Çocukluk Evresinde İnşa Edilen Bağların Belirleyici Rolü
İncelemede, erken yaş periyodundaki hane içi diyalogların da söz konusu suçluluk algısını tetikleyebileceği dile getirildi. Bilhassa “ebeveyn rolü yüklenmiş” ufaklıkların, psikolojik çöküş yaşayan büyüklere manevi destek sunma tarzında yaş gruplarına örtüşmeyen sorumluluklar yüklenmek mecburiyetinde bırakıldığı ve süreç içerisinde hane içerisindeki krizlerden bizzat kendilerini mesul görmeye başladığı iletildi. Kesintisiz biçimde “aşırı duyarlı”, “aşırı derin” veya “aşırı beklentili” oldukları yönlendirmesine maruz kalan ufaklıkların ise mesuliyet algısını süreç içerisinde utanç psikolojisine çevirebildiğinin altı çizildi.
Raporda ilaveten birtakım senaryolarda mesuliyet algısının esasında bastırılmış sinir veya hüznün bir yansıması niteliği taşıyabileceği aktarıldı. Psikanalitik metotlara referans sağlanan metinde, bireyin müdahale edemediği krizler ekseninde yaşadığı çıkmazın agresyona evrildiği, lakin söz konusu agresyonun benimsenmesi zorlayıcı bir boyut taşıdığı için merkeze dönerek suçluluk formatına büründüğü aktarıldı.
Lo, kalıcı mesuliyet algısının bütün insanlarda benzer sebeplerle tetiklenmediğini lakin ağır suçluluk psikolojisinin temelinde ekseriyetle erken yaşlarda biçimlenen psikolojik travmalar barındırdığını dile getirdi. Analizde, insanın şahsi gereksinimlerini “hatalı” veya “kusurlu” şeklinde konumlandırmasının, olgunluk periyodunda da değişmez bir içsel sese dönüşebileceği iletildi.
Lo imzalı analizde kaynak gösterilen akademik yayınların listesi aşağıda bulunuyor
- Buchtova, M., Malinakova, K., Benitan, M. C., Husek, V., & Tavel, P. (2025). Sensory processing sensitivity and its associations with guilt, shame, self-esteem, and neuroticism. BMC psychology, 13(1), 1-13.
- Lovecky, D. V. (2009). Moral sensitivity in young gifted children. In Morality, ethics, and gifted minds (pp. 161-176). Boston, MA: Springer US.
- Mofield, E. L., & Parker Peters, M. (2015). The relationship between perfectionism and overexcitabilities in gifted adolescents. Journal for the Education of the Gifted, 38(4), 405-427.
- Wells, C. (2017). The Primary Importance of the Inner Experience of Giftedness. Advanced Development, 16.
Haberin Girilen Tarihi ve Saati: 20/05/2026 14:40